Druga polovina oktobra dobro je vrijeme za izlet u Mrkonjić Grad, pedesetak kilometara od Banjaluke. Šume oko jezera Balkana tada su u jesenjim bojama, a oko Pecke traje sezona pješačenja i gljiva. Izdvojili smo šta vidjeti u Mrkonjić Gradu i okolini i napisali koliko je koje mjesto udaljeno od centra.
Krajem oktobra, kad počne zimsko računanje vremena, sunce zalazi prije pet popodne, pa na izlet krenite ranije.
Šta vidjeti u Mrkonjić Gradu: hramovi i spomenici
Među znamenitostima grada su Hram Svetog Save, koji zovu „Mrkonjićka Gračanica“, i parohijski Hram Rođenja Presvete Bogorodice u centru. Ktitor Hrama Svetog Save je Mladen Milanović, a osveštao ga je patrijarh Irinej 2. avgusta 2018, na Ilindan, krsnu slavu opštine. Grad ima i dvije džamije i katoličku crkvu.
Ime Mrkonjić Grad nosi od 1925. godine, u spomen na Petra I Karađorđevića, koji je u ustanku 1875. učestvovao pod imenom Petar Mrkonjić. U centru je spomenik kralju Petru I, a u Narodnoj biblioteci je Multimedijalna soba „Kralj Petar I Karađorđević“, otvorena u avgustu 2026. U njoj su replike dvorske uniforme i portreta, film o krunisanju iz 1904. i fotografija Petra Mrkonjića iz 1875. Radno vrijeme sobe provjerite prije dolaska.
Nekada je u gradu bilo 36 kovača, svi u istoj ulici, a po Varcar Vakufu, kako se grad ranije zvao, ime je dobila kosa „varcarka“. Kovačnice Zonić i Milanović rade i danas.
U gradu su i mjesta sjećanja na 1995. godinu: spomen-obilježje masovne grobnice na Gradskom groblju i Centralni spomenik poginulim borcima na Trgu srpske vojske, kod kojih se svakog 10. oktobra služe parastos i pomen.
Planina Lisina i Orugla: staze iznad grada
Planina Lisina diže se iznad jezera Balkana, odakle planinari na nju najčešće i kreću. Najviši vrh joj je Bandira, visok 1.467 metara. Na vrhu je u oktobru prosječno 6,5 °C, pa ponesite toplu odjeću i kad je u gradu toplo.
Orugla je vrh iznad samog grada, visok 882 metra, a sa platoa na vrhu vidi se Mrkonjić Grad. Kolski put iz centra završava se poslije 4,5 kilometra, oko 300 metara od vrha. Na vrh idu i djeca: Planinarsko-ekološko društvo „Vidik“ i OŠ „Petar Kočić“ poveli su u oktobru 2024. stotinu đaka od škole do vrha. „Vidik“ je za 1. maj 2026. organizovao i noćni uspon na Oruglu.
Jezero Balkana u jesen
Jezero Balkana je izletište u podnožju Lisine, četiri-pet kilometara od centra. U jesen se pejzaž oko jezera, kako piše portal SeeSrpska, prelije u crvene, narandžaste i žute tonove. Balkanu čine dva vještačka jezera, Malo i Veliko, na oko 750 metara nadmorske visine.
Za kupanje je kasno, jer voda u Malom jezeru tek u julu i avgustu dostiže oko 20 °C. Oko i iznad jezera su četiri prstena markiranih staza koje Balkanu povezuju sa Lisinom. Markirao ih je „Vidik“, a kroz ovo područje prolazi i staza „Put gljiva“.
Isto društvo organizuje i „Dane gljiva“, koji se održavaju od 2008. Na „Danima gljiva“ 2025. godine u šumama Lisine nađeni su vrganji i lisičarke, ali i više otrovnih vrsta.
Eko-zona Zelenkovac
Eko-zona Zelenkovac je izletište pored sela Podrašnica, oko 14 kilometara od centra. Do Zelenkovca se vozi dvadesetak minuta, preko Podbrda. Na potoku Zelenkovac, koji teče kroz borovu šumu, nekada je bilo petnaestak vodenica. Jednu od njih slikar Borislav Boro Janković sredinom osamdesetih pretvorio je u atelje, a galeriju u njoj otvorio je 1988. pjesnik Duško Trifunović.
Prema podacima sa sajta zelenkovac.com iz 2023, tu su kafe-galerija i kamp, a u kolibama, bungalovima i apartmanima ima oko 40 ležajeva. Janković je u martu 2026. rekao da je Zelenkovac otvoren cijele godine i da se gostima služi domaća hrana, na primjer janjski kajmak i sir.
U oktobru 2025. likovna kolonija na Zelenkovcu radila je u etapama, a Janković je tada rekao da je jesen idealno vrijeme za takve događaje, bez gužvi i pritiska ljetne sezone.
Bujice su 30. marta 2025. odnijele 400 metara prilaznog puta. Prije polaska zato nazovite domaćine na 065 672 904 i pitajte kakav je prilaz.
Pecka i Vrela Sane
Selo Pecka kod Mrkonjić Grada, oko 30 kilometara od centra, poznato je po izvorima rijeke Sane. Do Pecke se vozi četrdesetak minuta, preko Podbrda i Baraća, a do Visitor centra vodi asfalt i tu je parking.
Tri kraška vrela Sane, donji tok rječice Korane i pećina Mračaj zaštićeni su 2021. kao Spomenik prirode „Vrela Sane“. Vrela su oko šest kilometara od Visitor centra: autom se ide do parkinga kod vrela, a odatle desetak minuta pješice.
Prema sajtu Visitor centra, Vrela Sane najljepša su u proljeće, kad su najjača, i u jesen, zbog boja i ugodne temperature. Na istom sajtu piše da se ujutru nad njima drži tanak sloj magle.
Kanjon Korane, dug dva i po do tri kilometra, ima virove, male slapove i sedrene kaskade, a u hladnijem dijelu godine uz rijeku vodi označena pješačka staza. U Pecki je i penjalište sa više od stotinu smjerova. Okrenuto je prema jugu, a za penjanje su najbolji proljeće i jesen.
U Visitor centru hrana je na upit, a cijele godine mogu se kupiti kozji sir iz Baraća, med iz Pecke i domaća rakija. Dolazak najavite na 065 619 508 ili 065 848 889. Ponesite gotovinu u KM i mape preuzete na telefon, jer je signal slab, i pazite na krpelje.
Stari grad Bočac i jezero Bočac
Stari grad Bočac je tvrđava na litici iznad lijeve obale Vrbasa, dvadesetak kilometara od centra. Stoji uz magistralu kroz kanjon, pa je zgodno stati kad se dolazi iz Banjaluke.
Nacionalni spomenik BiH je od 2005, a po odluci Komisije za očuvanje nacionalnih spomenika (KONS) iz te godine prostor tvrđave treba da bude otvoren i dostupan javnosti. Prema portalu Upoznaj Srpsku, od magistrale do tvrđave ima „pet minuta laganog hoda“, a odozgo se vide jezero i brana. Ulazak ipak otežavaju ruševni zidovi i raslinje, pa obujte čvrste cipele.
Jezero Bočac, akumulacija hidroelektrane „Bočac“, dugo je 17,5 kilometara, a od grada do obale ima oko 14 kilometara. Sa stajališta u Dabracu vide se jezero, kanjon i Stari grad Bočac. Uređeni vidikovac je u novembru 2025. bio tek u planu, pa auto zaustavite samo na proširenju, van kolovoza.
Baljvine, Podbrdo i Manastir Medna
Baljvine su oko 19 kilometara od grada, a u zaseoku Kocelji u Donjim Baljvinama stoji usamljeni stećak iz XIV–XV vijeka, nacionalni spomenik od 2003. Ogradili su ga mještani, a po odluci KONS-a treba da bude otvoren za javnost. Selo je poznato i po tome što su Srbi i Bošnjaci u njemu prošli rat bez sukoba.
U Podbrdu, na putu prema Zelenkovcu i Pecki, Hram Svete Petke slavi hramovnu slavu 27. oktobra, a 2026. to je utorak. Za slavu 2016. godine, kako navodi Eparhija bihaćko-petrovačka, održan je crkveno-narodni sabor sa litijom i trpezom ljubavi. Program za 2026. još nije objavljen.
Manastir Medna, dvadesetak kilometara od grada, jedini je ženski manastir u Eparhiji bihaćko-petrovačkoj i posvećen je medljanskim mučenicima, čije su mošti pronađene 2006. Vrijeme i pravila posjete provjerite prije dolaska.
Šta se dešava u Mrkonjić Gradu do kraja oktobra
Do kraja oktobra 2026. potvrđen je samo jedan datum: 27. oktobra je slava Hrama Svete Petke u Podbrdu. Velike jesenje manifestacije već su prošle. Festival domaće pite u Baraćima, prvi TOK fest i „Dani gljiva“ bili su u septembru, a Škola gljivarstva u Pecki održava se prva dva vikenda u oktobru.
Sljedeći veliki događaj je Aranđelovdanski vašar u drugoj polovini novembra, a datum za 2026. još nije objavljen.
Koliko je Mrkonjić Grad udaljen od Banjaluke i kako stići
Od Banjaluke do Mrkonjić Grada ima pedesetak kilometara, a put ide kanjonom Vrbasa (M-16) i pored jezera Bočac. Vožnja traje oko sat i četvrt, a često i duže. Iz Jajca je do grada oko 23 kilometra, iz Šipova oko 24, a iz Ključa oko 36.
Na putu kroz kanjon česti su odroni kamenja i nezgode, pa stanje na putevima prije polaska provjerite kod AMS RS, na broj 1285.
Polaske autobusa iz Banjaluke provjerite na Autobuskoj stanici Banjaluka, na 051 922 000.
Vrijeme u oktobru i šta ponijeti
Prosječna oktobarska temperatura u Mrkonjić Gradu je 10,6 °C (RHMZ RS). Rani mrazevi su česti, a snijeg je moguć već u oktobru, pa ponesite toplu odjeću u slojevima i obuću za vlažan teren.
U nedjelju, 25. oktobra 2026, sat se u 3 vraća na 2, pa sunce zalazi već oko 16.51, a 31. oktobra oko 16.43.
Lov, ribolov i gljive
Od 1. oktobra u Republici Srpskoj lovi se mrki medvjed, srna, lane i zec, a vepar cijele godine, pa u šumi obucite nešto jarke boje i ne skrećite sa staza. Po republičkom pravilniku potočna pastrmka je od 1. oktobra do 1. marta u lovostaju, pa se ulovljena odmah vraća u vodu.
U šumama u svojini Republike Srpske jedna osoba smije dnevno da sakupi do dva kilograma gljiva i drugih šumskih plodova za potrebe porodice. „Sve gljive možete da berete, ali ništa ne jedete ako niste sigurni“, savjetovao je na „Danima gljiva“ 2025. stručnjak za gljive Radoslav Gašić. Broj za hitne slučajeve u Republici Srpskoj je 121.
Šta posjetiti u Mrkonjić Gradu za jedan dan, a šta za vikend
Za jedan dan iz Banjaluke mogu se obići Stari grad Bočac, centar grada, Orugla i jezero Balkana. Nazad kroz kanjon krenite dok je još dan.
Pecku ostavite za drugi dan ili poseban izlet, jer je od Banjaluke 90 kilometara. Istog dana može se obići i Zelenkovac, petnaestak kilometara od Visitor centra Pecka. Pješice od Visitor centra do Vrela Sane i nazad računajte tri do pet sati.
Gdje jesti i gdje prespavati
Prespavati se može u hotelu „Balkana“ kod jezera, u vikend-naselju Brdo, na Zelenkovcu i u Visitor centru u Pecki. Telefon hotela „Balkana“ je 050 212 505.
Prema sajtu pecka.ba, u oktobru 2026. mobilna kuća sa grijanjem i kuhinjom u Pecki košta 100–150 KM po noći, a spavaonica u staroj školi 30 KM po osobi. Smještaj radi cijele godine. Tu je i seosko domaćinstvo Grabež, koje prima do šest osoba i nudi domaću kuhinju.
Na Brdu kod Balkane je restoran „Balkanika“. Opština na svom sajtu piše da je restoran pored jezera poznat po puri, cicvari, uštipcima, jagnjetini i pastrmci. U gradu je i zanatska pivara „Varcar“, sa pivnicom za degustaciju.
Prije polaska provjerite radno vrijeme hotela i restorana i pogledajte prognozu, a dolazak na Zelenkovac i u Pecku najavite telefonom.
Foto: Njegoš Tomić
