Bankarski sektor u Republici Srpskoj bilježi kontinuiran rast dobiti, dok građani i privreda istovremeno plaćaju visoke kamate na kredite i brojne bankarske naknade. Ekonomski stručnjaci upozoravaju na nedovoljnu konkurenciju među bankama i veliku razliku između kamata koje banke naplaćuju klijentima i onih koje isplaćuju na štednju.
Rasprava o poslovanju banaka ponovo je otvorena nakon što je Udruženje banaka Bosne i Hercegovine reagovalo na ranije kritike ekonomista, odbacujući tvrdnje o neopravdano visokim profitima i mogućem dogovaranju cijena bankarskih usluga.
Iz Udruženja banaka BiH navode da rast dobiti sam po sebi ne predstavlja dokaz ostvarivanja ekstraprofita, kao i da slične cijene bankarskih usluga ne znače automatski postojanje zabranjenih dogovora.
Visoke prihode od naknada objašnjavaju ulaganjima u digitalizaciju, bezbjednost informacionih sistema i ispunjavanje regulatornih obaveza.
Međutim, ekonomisti smatraju da takva objašnjenja ne daju potpun odgovor na pitanje opravdanosti bankarskih naknada.
Na kredite 7,35 odsto, na depozite samo 2,20 odsto
Ekonomista Milenko Stanić upozorava da se velika razlika između aktivnih i pasivnih kamatnih stopa direktno odražava na položaj građana i privrede.
Prema podacima koje je iznio, prosječne kamate koje banke naplaćuju na plasirana sredstva iznose 7,35 odsto, dok na depozite stanovništva i privrede isplaćuju svega 2,20 odsto.
Razlika iznosi 5,15 procentnih poena, što Stanić smatra izuzetno visokom kamatnom maržom.
Istovremeno, bankarski sektor u Republici Srpskoj bilježi znatno veće stope rasta dobiti od onih koje ostvaruje ukupna privreda.
Prema Stanićevim riječima, dobit banaka povećana je za 30,5 odsto u 2024. godini, za 7,97 odsto u 2025, dok je u prvih šest mjeseci ove godine rast iznosio 16,18 odsto.
Banke od naknada zaradile više od 164 miliona KM
Pored kamata, značajan izvor prihoda predstavljaju naknade za bankarske usluge.
Operativni i nekamatni prihodi banaka u Republici Srpskoj tokom prvih šest mjeseci 2026. premašili su 164 miliona KM, što predstavlja gotovo 40 odsto ukupnih prihoda.
Najveći dio odnosi se na platni promet, od kojeg su banke ostvarile 108,2 miliona KM, uz rast od 15 odsto.
Prihodi od deviznog poslovanja iznosili su 12,2 miliona KM, dok su naknade po kreditima porasle za 17 odsto i dostigle 2,8 miliona KM.
Ekonomista Predrag Mlinarević smatra da banke imaju pravo na ostvarivanje dobiti, ali da moraju jasno obrazložiti strukturu prihoda i stvarne troškove svojih usluga.
Prema njegovoj ocjeni, slične cijene usluga ne predstavljaju dokaz dogovora među bankama, ali mogu ukazivati na nedovoljnu konkurenciju.
Građani teško mogu izbjeći bankarske troškove
Ekonomista Zoran Pavlović upozorava da građani kojima je kredit neophodan često prihvataju ponuđene uslove bez mogućnosti ozbiljnijih pregovora.
Prema njegovim riječima, banke su tokom godina razvile čitav niz naknada povezanih sa odobravanjem i otplatom kredita.
Dodatni problem predstavlja složenost bankarskih tarifnika. Stanić navodi da pojedine banke imaju cjenovnike za fizička lica koji sadrže između 25 i 37 stranica, što otežava razumijevanje svih troškova.
Zakonske izmjene ograničavaju pojedine naknade
Narodna skupština Republike Srpske u maju je usvojila izmjene Zakona o bankama kojima su ukinute određene naknade, uključujući naplatu provjere stanja i podizanja novca na bankomatima matične banke, slanja opomena i vođenja kreditne partije.
Novi Zakon o platnim uslugama, čija je primjena predviđena od 2027. godine, propisuje da osnovni platni račun mora biti dostupan besplatno ili uz razumnu naknadu zasnovanu na stvarnim troškovima.
Ekonomski stručnjaci smatraju da su veća transparentnost, snažnija konkurencija i jasnije definisanje naknada neophodni kako bi građani i privreda dobili povoljnije bankarske usluge.
Izvor: Srpskainfo
