Autor: Njegoš Tomić
Savremeni hrvatski politički i nacionalni identitet oblikovan je u dubokoj napetosti između onoga što je Hrvatska istorijski mogla i trebala postati i onoga u šta se, naročito nakon devedesetih godina, u velikoj mjeri pretvorila. Ta napetost nije tek posljedica ratova, tranzicije ili spoljnopolitičkih okolnosti, već prije svega rezultat svjesnog potiskivanja jedne Hrvatske i afirmacije druge, ideološki pliće, moralno problematičnije i istorijski labavije.
Istorijska Hrvatska imala je snažnu emancipatorsku, socijalnu i republikansku liniju. Od Matije Gupca, simbola pobune protiv feudalne nepravde, preko Ivana Mažuranića i modernizacijskog duha građanske države, do Stjepana Radića i Vladka Mačeka, hrvatski politički prostor iznjedrio je ličnosti koje su nacionalni identitet gradile na pravdi, nenasilju, parlamentarizmu i političkoj odgovornosti. Stjepan Radić, iako nesumnjivo hrvatski patriota, bio je dosljedni protivnik političkog nasilja i ekstremizma; ustaški pokret i njegove metode za njega bi predstavljali potpunu negaciju Hrvatske kakvu je zamišljao. Ta Hrvatska nije bila slaba ni neodlučna, već duboko svjesna da se nacionalni interes ne može graditi na zločinu, mržnji i pokornom služenju tuđim imperijama.
Nasuprot toj tradiciji, savremeni hrvatski identitet u značajnoj mjeri oblikovan je revizionističkim odnosom prema prošlosti. Nezavisna Država Hrvatska, istorijski kratkotrajna kvislinška tvorevina, ne odbacuje se jasno i nedvosmisleno, već se relativizuje, prećutno normalizuje ili simbolički rehabilituje. To se ne ispoljava nužno kroz otvoreno slavljenje Ante Pavelića, već kroz tolerisanje ustaške ikonografije, kroz kulturnu i muzičku industriju koja ekstremizam prikriva patriotizmom, te kroz političku praksu koja svjesno izbjegava povlačenje jasne moralne granice.
U tom kontekstu, fenomen Marka Perkovića Tompsona nije izuzetak, već simptom. On funkcioniše kao sredstvo mobilizacije kolektivnih emocija i mitova, u kojima je antisrpski sentiment ključni nacionalni kohezivni element. Identitet koji se u tolikoj mjeri gradi na negativnom određenju, na potrebi za stalnim neprijateljem i trajnoj mobilizaciji, nužno zahtijeva održavanje napetosti, simboličkih sukoba i ideoloških rituala. Zato nije slučajno što se i decenijama nakon rata recikliraju iste poruke, isti simboli i iste figure, kao da bez njih nacionalno jedinstvo ne može opstati.
Masovna okupljanja na kojima se relativizuju ili prizivaju ideje i simboli kompromitovani najtežim zločinima 20. vijeka ne svjedoče o snazi nacionalnog identiteta, već o njegovoj dubokoj nesigurnosti. Posebno je problematična instrumentalizacija hrišćanske ikonografije, u kojoj se paganski, militarizovani i nasilni motivi preoblače u religijski jezik, stvarajući ideološku mješavinu koja prikriva stvarni sadržaj poruke. Takva simbolika ne izgrađuje zajednicu, već je dugoročno razara, jer zamjenjuje moralnu odgovornost krnjim mitom i kritičko pamćenje emocionalnom mobilizacijom.
Pitanje budućnosti Hrvatske ne postavlja se iz neprijateljstva, već iz analitičke nužnosti. Društvo koje ne uspije da se jasno i hrabro suoči sa vlastitim mračnim poglavljima ostaje zarobljeno u selektivnoj i mitologizovanoj prošlosti, nesposobno da izgradi stabilan, samouvjeren i inkluzivan identitet. Hrvatska ima istoriju, ličnosti i tradicije koje joj omogućavaju da bude politički zrela i moralno utemeljena država. Ali taj potencijal može biti ostvaren samo raskidom sa filoustaškim sjenkama koje ne samo da zamagljuju istinsku Hrvatsku, već je guraju u stanje trajne ideološke mobilizacije i opasne istorijske regresije.
