NUUK / KOPENHAGEN – Više evropskih zemalja tokom noći je uputilo vojne timove na Grenland, autonomnu teritoriju pod suverenitetom Danske, čime je započela evropska vojna misija u arktičkoj regiji koja se sve otvorenije nalazi u centru geopolitičkog sukoba između Evrope i Sjedinjenih Američkih Država.
Prema dostupnim informacijama, Francuska, Švedska, Njemačka, Velika Britanija i Norveška šalju vojne izviđačke timove u okviru vježbe „Arctic Endurance“, koja se sprovodi na zahtjev Danske i koordinira direktno iz Kopenhagena, bez učešća Sjedinjenih Američkih Država.
Misija je pokrenuta dan nakon neuspjelog sastanka u Vašingtonu između američkih, danskih i grenlandskih zvaničnika, koji je završen bez dogovora o budućem statusu Grenlanda, uz, kako je saopšteno, „temeljna neslaganja“ između strana.
Francuski predsjednik Emanuel Makron potvrdio je da su prvi francuski vojni elementi već upućeni na Grenland, navodeći da će im se u narednim danima pridružiti i pripadnici drugih evropskih vojski. Njemačko Ministarstvo odbrane saopštilo je da Berlin šalje 13 pripadnika oružanih snaga, s ciljem procjene mogućeg vojnog doprinosa bezbjednosti regije, naročito u oblasti pomorskog nadzora.
Britanska vlada je potvrdila da je jedan britanski vojni oficir raspoređen na Grenland na zahtjev Danske, kako bi učestvovao u izviđačkoj misiji uoči glavne faze vježbe. Iz Londona je poručeno da se aktivnosti sprovode u okviru jačanja bezbjednosti Dalekog sjevera, ali bez direktne američke uloge.
Njemački i britanski mediji prenose da je danski vojni avion „Hercules“ tokom noći sletio na aerodrom u Nuuku, dok su u Arktički komandni centar danskih oružanih snaga pristigli autobusi sa danskim i, prema navodima, francuskim oficirima. Takođe se navodi da su vojnici iz Kanade na putu ka Grenlandu.
Za razliku od dosadašnjih arktičkih misija, ova operacija se ne odvija kroz strukture NATO-a, već je koordinisana nacionalnim linijama iz Kopenhagena. Razlog za to je činjenica da se NATO komanda za Grenland nalazi u Norfolku u SAD, što bi automatski uključilo američko učešće – što je u ovom slučaju izbjegnuto.
Američki predsjednik Donald Tramp prethodnih sedmica u više navrata je isticao da Sjedinjene Američke Države žele preuzeti kontrolu nad Grenlandom, pozivajući se na bezbjednosne razloge i navodne prijetnje od Rusije i Kine. Vašington nije isključio ni mogućnost prisilnog preuzimanja ostrva, što je izazvalo oštre reakcije u Evropi.
Danski ministar spoljnih poslova Lars Leke Rasmusen potvrdio je da sastanak u Vašingtonu nije doveo do približavanja stavova, navodeći da Danska i SAD imaju „različite poglede“ na pitanje Grenlanda, ali da je dogovoreno formiranje radne grupe na visokom nivou radi nastavka razgovora.
Njemačka vlada je u više navrata jasno odbacila američke pretenzije na Grenland, ističući da je riječ o autonomnom dijelu Kraljevine Danske i, samim tim, teritoriji NATO saveza. Ipak, kancelar Fridrih Merc i ministar odbrane Boris Pistorius naglasili su da Berlin želi da bezbjednost Arktika gradi zajedno sa saveznicima, ali isključivo u okviru međunarodnog prava.
Slanje evropskih vojnih snaga na Grenland bez američkog učešća dodatno je zaoštrilo odnose unutar zapadnog saveza i otvorilo pitanje da li se Evropa po prvi put ozbiljno priprema za samostalno suprotstavljanje Sjedinjenim Američkim Državama u strateški ključnoj regiji.
