Protjerivanje mladića iz Hrvatske, nakon što je na balkonu hotelske sobe u Funtani istakao zastavu Republike Srpske, ponovo je otvorilo pitanje odnosa prema srpskim nacionalnim obilježjima u Hrvatskoj, ali i odnosa institucija Republike Srpske prema skupovima i simbolima koji u srpskoj javnosti izazivaju duboko uznemirenje.
Prema navodima hrvatske policije, dvadesettrogodišnji državljanin BiH kažnjen je zbog narušavanja javnog reda i mira, a izrečena mu je i mjera protjerivanja iz Hrvatske, kao i zabrana ulaska i boravka na području Evropskog ekonomskog prostora u trajanju od šest mjeseci.
Razlog za takvu mjeru bilo je isticanje zastave Republike Srpske na mjestu vidljivom javnosti. Ovakva odluka izazvala je brojne reakcije, posebno među građanima Republike Srpske, koji postavljaju pitanje zbog čega se srpska nacionalna osjećanja i obilježja u Hrvatskoj tretiraju kao problem, dok se istovremeno u Republici Srpskoj pojedini skupovi sa kontroverznom simbolikom održavaju gotovo bez ozbiljnijih institucionalnih posljedica.
Posebno je problematično što se u Republici Srpskoj posljednjih godina mogu vidjeti skupovi i komemoracije koje dio javnosti doživljava kao otvoreno provociranje srpskih žrtava i istorijskog pamćenja. Na području Dervente ranije su održavana proustaška obilježavanja posvećena pripadnicima HVO-a, a najave sličnih skupova izazivale su reakcije javnosti i boračkih organizacija, naročito zbog načina na koji se odaje pošta formacijama koje se u srpskoj javnosti dovode u vezu sa stradanjem srpskog stanovništva.
Upravo zato se stiče utisak da za srpska obilježja u Hrvatskoj važe najstroža pravila, dok proustaška i antisrpska simbolika u Republici Srpskoj nerijetko prolazi uz blage osude, zakašnjele reakcije ili potpuno institucionalno ćutanje. Takav odnos stvara osjećaj poniženja kod Srba, jer se šalje poruka da se srpski identitet može kažnjavati, dok se simboli i okupljanja koja vrijeđaju srpske žrtve mogu tolerisati.
Niko razuman ne može braniti narušavanje javnog reda i mira, niti opravdavati ponašanje koje bi moglo izazvati incidente. Međutim, postavlja se opravdano pitanje da li je isticanje zastave Republike Srpske zaista toliki bezbjednosni problem da zahtijeva protjerivanje i zabranu ulaska, ili je riječ o još jednom primjeru strožeg odnosa prema Srbima i njihovim simbolima.
Istovremeno, Republika Srpska mora ozbiljno da se zapita zbog čega je na njenoj teritoriji moguće organizovati događaje koji vrijeđaju osjećanja srpskog naroda, dok se u Hrvatskoj srpska nacionalna obilježja kažnjavaju bez mnogo dileme. Ako institucije Republike Srpske ne budu odlučnije reagovale na pojave koje se u javnosti prepoznaju kao proustaške provokacije, ostaće gorak utisak da su Srbi strogo kažnjavani tamo gdje su manjina, a nedovoljno zaštićeni tamo gdje bi trebalo da budu svoji na svome.
Ovaj slučaj zato ne treba posmatrati samo kao incident jednog mladića na balkonu hotela. On otvara mnogo šire pitanje dostojanstva, ravnopravnosti i odnosa prema srpskom narodu u regionu.
Srbi imaju pravo na svoja obilježja, svoje pjesme, svoje praznike i svoje nacionalno osjećanje. To pravo ne smije zavisiti od toga na kojoj strani granice se nalaze. Još manje bi smjelo da bude predmet selektivne politike, u kojoj se srpski simboli kažnjavaju, a antisrpske poruke i okupljanja relativizuju.
Posebno je poražavajuće što Republika Srpska, uprkos čestim deklarativnim osudama ustaštva, u praksi nerijetko pokazuje nedovoljno odlučnosti kada treba zaštititi srpsko nacionalno dostojanstvo, istorijsko pamćenje i prava srpskog naroda. Još je problematičnije kada se stiče utisak da institucije Republike Srpske, kroz političke ustupke i zastupanje hrvatskih interesa u BiH, pokazuju više razumijevanja za tuđe političke ciljeve nego za sopstvenu ustavnu i istorijsku ulogu.
Republika Srpska nije nastala da bi bila nijemi posmatrač ponižavanja srpskog naroda, niti da bi se ponašala kao produžena ruka bilo čijih interesa. Njena osnovna politička svrha mora biti zaštita srpskih nacionalnih interesa, prava i identiteta. Ukoliko se u tome nastavi postupati samo deklarativno, uz blage osude i bez konkretnih institucionalnih poteza, onda se s pravom otvara pitanje da li Republika Srpska u pojedinim situacijama djeluje više kao hrvatska županija nego kao politički subjekt čiji je primarni zadatak da štiti srpski narod.
