Administracija aktuelnog predsjednika SAD-a Donalda Trampa uputila je jasan ultimatum velikim naftnim kompanijama, poručivši im da se moraju vratiti u Venecuelu i uložiti značajan kapital u obnovu njene posrnule naftne industrije ukoliko žele da ostvare pravo na odštetu za ranije nacionalizovanu imovinu.
Prema navodima više izvora, američki zvaničnici su tokom proteklih sedmica upozoravali rukovodstva najvećih energetskih kompanija da će ulaganja u venecuelanski energetski sektor biti jedan od ključnih uslova za eventualnu kompenzaciju imovine oduzete prije više od dvije decenije.
Venecuela je naftnu industriju nacionalizovala još sedamdesetih godina prošlog vijeka, dok je tokom 2000-ih tadašnji predsjednik Hugo Čavez privremeno dozvolio privatno učešće stranih kompanija, da bi kasnije ponovo preuzeo potpunu kontrolu nad sektorom. Dio međunarodnih kompanija odbio je da posluje pod nadzorom državne kompanije PDVSA, nakon čega su napustile zemlju i pokrenule arbitražne sporove.
Američki naftni gigant Chevron ostao je prisutan u Venecueli kroz zajednička preduzeća sa PDVSA-om, dok su ExxonMobil i ConocoPhillips napustili tržište i potraživali višemilijardne odštete. ConocoPhillips danas potražuje oko 12 milijardi dolara, dok ExxonMobil traži oko 1,65 milijardi dolara za nacionalizovanu imovinu.
Situacija se dodatno zaoštrila nakon što je Tramp, svega nekoliko sati poslije hapšenja venecuelanskog predsjednika Nikolasa Madura od strane američkih snaga, saopštio da su američke kompanije spremne da se vrate u Venecuelu i učestvuju u obnovi naftnog sektora. Međutim, iz Bijele kuće je jasno poručeno da će troškovi revitalizacije industrije pasti upravo na teret tih kompanija.
Stručnjaci procjenjuju da bi kompanije poput Chevrona, ExxonMobila i ConocoPhillipsa morale u narednoj deceniji ulagati oko 10 milijardi dolara godišnje kako bi se proizvodnja vratila na nivo iz sedamdesetih godina prošlog vijeka. Analitičari upozoravaju da bi takva ulaganja bila izuzetno skupa i rizična, s obzirom na političku nestabilnost, bezbjednosne probleme, lošu infrastrukturu i pravnu neizvjesnost u zemlji.
Iz ConocoPhillipsa su saopštili da prate razvoj situacije, ali da je prerano govoriti o budućim investicijama, dok se ExxonMobil zasad nije oglasio povodom najnovijih dešavanja. Energetski analitičari ističu da će potencijalni povratak stranih kompanija zavisiti od političkih garancija, stabilnosti i novog institucionalnog okvira u Venecueli.
Iako Venecuela raspolaže jednim od najvećih dokazanih rezervi nafte u svijetu, proizvodnja je tokom posljednjih decenija drastično pala zbog sankcija, nedostatka ulaganja i lošeg upravljanja. Sa nekadašnjih 3,5 miliona barela dnevno sedamdesetih godina, proizvodnja je prošle godine pala na oko 1,1 milion barela dnevno, što predstavlja tek oko jedan odsto svjetske proizvodnje.
