Odluka Vatikana da proces kanonizacije kardinala Alojzija Stepinca ostane zaustavljen još jednom je otvorila pitanje njegovog istorijskog nasljeđa, ali i šireg odnosa prema događajima iz Drugog svjetskog rata koji i danas opterećuju odnose u regionu.
Apostolski nuncij u Hrvatskoj Đorđo Lingva poručio je da proglašenje Stepinca svetim u ovom trenutku ne bi doprinijelo pomirenju, naglašavajući da je riječ o ličnosti koja i dalje izaziva duboke podjele između srpske i hrvatske javnosti. Takav stav potvrđuje dugogodišnju rezervisanost Vatikana prema pitanju koje je odavno prevazišlo isključivo crkveni okvir i postalo istorijsko i političko pitanje.
Uloga Alojzija Stepinca tokom postojanja Nezavisne Države Hrvatske ostaje predmet različitih tumačenja. Dok dio hrvatske javnosti naglašava njegove kasnije sukobe sa vlastima i stradanje nakon rata, srpski istoričari i javnost ukazuju na činjenicu da je djelovao u vrijeme režima Ante Pavelića, tokom kojeg su nad Srbima, Jevrejima i Romima počinjeni najstrašniji zločini i genocid. Posebno osjetljivo pitanje predstavlja odnos Katoličke crkve prema ustaškoj vlasti i nedovoljno jasno distanciranje pojedinih crkvenih struktura od politike progona i prisilnih pokrštavanja.
Istorijska činjenica ostaje da je NDH bila klerofašistička kvislinška tvorevina u kojoj su organizovani logori, uključujući i one za djecu, te da su stotine hiljada ljudi izgubile živote u sistematskom nasilju. Upravo zbog tog nasljeđa, pitanje Stepinca ne posmatra se samo kao crkveno, već kao simbol šireg odnosa prema prošlosti i odgovornosti za istorijske zločine.
Savremeni kontekst dodatno komplikuje ovu raspravu. Dio javnosti u regionu upozorava na pojave istorijskog revizionizma i relativizacije ustaških zločina, dok kulturni i politički događaji koji koriste ratnu simboliku često izazivaju oštre reakcije, naročito među potomcima žrtava. U tom okviru često se pominju i koncerti Marka Perkovića Tompsona, koji su godinama predmet polemika zbog korištenja simbolike i interpretacija koje dio javnosti smatra spornim i uvredljivim za žrtve rata.
Kritičari ističu da je izostanak jasne i glasne osude spornih istorijskih interpretacija od strane društvenih i vjerskih institucija dodatno produbio nepovjerenje, dok drugi smatraju da je potrebno jasno razdvojiti istorijske činjenice od savremenih političkih interpretacija.
Vatikan je, čini se, upravo zbog takvog ambijenta odlučio da pitanje Stepinčeve kanonizacije ostavi po strani, naglašavajući da svetost ne može biti predmet političkih sporova. Poruka iz Rima da religija treba da bude most pomirenja, a ne razlog novih podjela, pokazuje da bez otvorenog i iskrenog suočavanja sa prošlošću teško može doći do trajnog smirivanja tenzija.
U regionu koji i dalje nosi teško nasljeđe XX vijeka, pitanje istorijske odgovornosti, kulture sjećanja i poštovanja žrtava ostaje jedno od ključnih za buduće odnose naroda koji dijele isti prostor i složenu istoriju.
