BANJALUKA – Potpisivanje deklaracije o vojnoj saradnji između Hrvatske, Albanije i samoproglašenog Kosova izazvalo je snažne reakcije u regionu, posebno u Srbiji, gdje se ovaj potez tumači kao pokušaj stvaranja svojevrsnog bezbjednosnog bloka sa potencijalnim implikacijama po srpski narod.
Riječ je o dokumentu koji podrazumijeva jačanje međusobne vojne i bezbjednosne saradnje, ali bez formalnih elemenata klasičnog vojnog saveza, poput obaveze uzajamne odbrane. Ipak, činjenica da tri aktera uspostavljaju intenzivniju koordinaciju u osjetljivom geopolitičkom trenutku dodatno je otvorila pitanja o dugoročnim ciljevima i mogućim posljedicama takvog povezivanja.
Zvanični Beograd reagovao je oštro, ocjenjujući da se radi o pokušaju političkog i bezbjednosnog pritiska na Srbiju. S obzirom na specijalne i paralelne veze Srbije i Republike Srpske, ova tema dobija dodatnu težinu i u kontekstu BiH, gdje se već analiziraju potencijalni efekti na ukupne regionalne odnose.
Vojni analitičar Aleksandar Radić smatra da, iako deklaracija nema karakter klasičnog vojnog saveza, ona predstavlja jasan politički signal i dio šireg procesa pozicioniranja u regionu. Prema njegovim riječima, Hrvatska kroz ovakve inicijative nastoji da izgradi dodatne bezbjednosne veze, posebno sa Albanijom i Kosovom, čime se, dugoročno posmatrano, može formirati određeni blok koji balansira uticaj Srbije.
Radić upozorava da trenutno ne postoji neposredna bezbjednosna prijetnja, ali da se u srednjem i dugom roku mogu uočiti trendovi koji ukazuju na formiranje različitih interesnih sfera u regionu. Takva kretanja, kako navodi, mogu imati političke i bezbjednosne implikacije i po Srbe u regionu, iako su za sada u domenu strateškog pozicioniranja.
S druge strane, Denis Hadžović iz Centra za sigurnosne studije ocjenjuje da je riječ prije svega o političkom potezu i pokušaju jačanja međunarodne vidljivosti Kosova, uz istovremeno slanje poruke Srbiji. On ističe da Hrvatska i Albanija već sarađuju unutar NATO-a, te da ova inicijativa ne izlazi iz tog okvira, već predstavlja dodatni oblik regionalne koordinacije.
Hadžović naglašava da se slični oblici saradnje mogu vidjeti i na drugim stranama, podsjećajući na sporazume Srbije sa pojedinim državama, te da se u savremenim geopolitičkim okolnostima sve više ulaže u jačanje bezbjednosnih kapaciteta i regionalnih partnerstava.
Kada je riječ o Bosni i Hercegovini, sagovornici upozoravaju da najveći problem nije u potencijalnim spoljnim savezima, već u unutrašnjoj neorganizovanosti i nedovoljnom razvoju odbrambenog sistema. Bez jasne strategije i modernizacije, BiH ostaje pasivan posmatrač regionalnih procesa koji bi u budućnosti mogli imati šire posljedice.
Iako trenutna situacija ne ukazuje na direktnu prijetnju, činjenica da se u regionu formiraju novi oblici bezbjednosne saradnje dodatno komplikuje odnose i otvara prostor za različita tumačenja. U takvom ambijentu, pitanje bezbjednosti i političkog položaja Srba ostaje jedna od ključnih tema u regionalnim analizama.
