BRISEL – Odluka Evropske unije da 2022. godine smanji energetsku zavisnost od ruskog gasa donijela je duboke promjene na tržištu, ali i značajne troškove koje danas, prema ocjenama analitičara, sve više osjećaju građani i industrija.
Procjene pokazuju da je samo u jednoj godini uvoz energenata iz alternativnih izvora koštao Evropu više od 400 milijardi evra, dok su cijene gasa u pojedinim kriznim periodima bile i do četiri puta više nego ranije.
Sve češće se postavlja pitanje da li je Evropa, nakon smanjenja zavisnosti od ruskog gasa, ušla u novu energetsku zavisnost — prije svega od skupljeg tečnog prirodnog gasa. Pojedini zapadni mediji i analitičari upozoravaju da se jedna zavisnost zamjenjuje drugom, uz veće troškove i veću neizvjesnost za evropske potrošače.
Prema dostupnim podacima, značajan dio uvoza LNG-a dolazi iz Sjedinjenih Američkih Država, a procjene ukazuju da bi taj udio mogao dodatno rasti do kraja decenije. Istovremeno, evropske kompanije nastavljaju potpisivati dugoročne ugovore, često po cijenama znatno višim od ranijih isporuka ruskog gasa.
Stručnjaci ističu da je diverzifikacija snabdijevanja energentima strateški opravdana, ali upozoravaju da političke odluke mogu imati značajne ekonomske posljedice. Energetski ekspert Vojislav Vuletić smatra da je pokušaj potpunog isključivanja ruskog gasa teško održiv bez ozbiljnog uticaja na privredu, navodeći da evropsko tržište i dalje nema adekvatne alternative u potrebnim količinama.
Sličan stav iznose i pojedini ekonomisti, koji ocjenjuju da Evropa može funkcionisati bez ruskog gasa, ali uz visoku cijenu takvog izbora. Prema njihovim procjenama, moguće je da će nakon završetka rata u Ukrajini doći do postepenog redefinisanja energetskih tokova.
U javnosti se pojavljuju i scenariji prema kojima bi dio infrastrukture, poput gasovoda Sjeverni tok 2, mogao dobiti nove komercijalne modele korištenja, što bi značilo da bi energenti mogli stizati na evropsko tržište kroz posredničke aranžmane i po višim cijenama.
Prije izbijanja sukoba u Ukrajini Evropska unija je oko 45 odsto gasa uvozila iz Rusije, pri čemu je gas iz gasovoda bio znatno jeftiniji od LNG-a zbog nižih troškova transporta i prerade. Do 2024. godine taj udio je značajno smanjen, dok su sankcije, promjene tržišta i prekid pojedinih tranzitnih sporazuma dodatno ograničili isporuke.
Energetska politika Evropske unije tako ostaje jedno od ključnih ekonomskih pitanja, uz dilemu da li tranzicija donosi dugoročnu stabilnost ili kratkoročno povećava troškove, dok se cijena te transformacije sve jasnije odražava na privredu i životni standard građana.
