SARAJEVO – Odluka Gradskog vijeća Sarajeva da podrži inicijativu za vraćanje spomenika austrougarskom prijestolonasljedniku Francu Ferdinandu i njegovoj supruzi Sofiji kod Latinske ćuprije izazvala je oštre reakcije i ponovo otvorila raspravu o odnosu prema istorijskom nasljeđu i simbolima imperijalne vlasti u Bosni i Hercegovini.
Spomenik je uklonjen nakon završetka Prvog svjetskog rata i formiranja Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, a njegovo vraćanje dio javnosti tumači kao problematičan potez koji relativizuje činjenicu da je Bosna i Hercegovina u tom periodu bila pod upravom Austrougarske monarhije.
Atentat na Franca Ferdinanda i njegovu suprugu 28. juna 1914. godine, koji je izvršio Gavrilo Princip, bio je povod za napad Austrougarske na Srbiju i početak Prvog svjetskog rata. Upravo zbog toga, pitanje obilježavanja ličnosti koja je simbol jedne imperijalne vlasti ostaje duboko političko i identitetsko pitanje.
Gradonačelnik Istočnog Sarajeva Ljubiša Ćosić reagovao je ocjenom da inicijativa predstavlja jedinstven primjer podizanja spomenika predstavniku okupatorske imperije.
On je podsjetio da je Austrougarska upravljala Bosnom i Hercegovinom kao anektiranom teritorijom, koristeći njene resurse i oblikujući politički sistem bez demokratske volje lokalnog stanovništva, te naveo da takve inicijative otvaraju pitanje istorijskog revizionizma.
Odluka sarajevskog Gradskog vijeća uklapa se u širi obrazac spornih istorijskih simbolika koje su ranije izazivale polemike. Kao primjer se navodi slučaj iz 2017. godine u Sanskom Mostu, kada je obilježena godišnjica Galipoljske bitke uz organizaciju događaja i postojanje spomenika posvećenog osmanskim vojnicima koji su učestvovali u osvajanju srednjovjekovnog bosanskog grada Kamengrada 1463. godine.
Taj događaj tada je izazvao kritike dijela javnosti i političkih aktera koji su ocijenili da je neprilično obilježavati i simbolički afirmisati vojsku imperije koja je osvajala i uspostavila vlast nad ovim prostorom, dok se istovremeno zanemaruje domaće istorijsko nasljeđe.
U tom kontekstu, odluka o vraćanju spomenika Francu Ferdinandu dodatno produbljuje pitanje zašto pojedini bošnjački kulturni i politički krugovi, prema ocjenama kritičara, pokazuju spremnost da afirmišu simboliku imperijalnih perioda, uključujući austrougarski i osmanski.
Kritičari ističu da takvi potezi otežavaju izgradnju zajedničkog istorijskog narativa i otvaraju dilemu kako je moguće govoriti o pomirenju dok se, istovremeno, vraćaju simboli vlasti koje su značajan dio stanovništva doživljavao kao okupatorske.
Posebno se naglašava da pitanje spomenika Francu Ferdinandu nije samo pitanje istorije ili turizma, već pitanje vrijednosnog odnosa prema prošlosti, identitetu i političkim porukama koje takve odluke šalju.
