Napad na Iran ponovo je otvorio staro pitanje – ko ima pravo da u ime „civilizacijskih vrijednosti“ koristi vojnu silu protiv suverene države?
Zapadni politički narativ ovih dana insistira na formulacijama poput „odbrane slobode“, „zaštite demokratije“ i „oslobađanja od fundamentalizma“. Međutim, upravo u tim pojmovima krije se suštinski problem, moralna pozicija sa koje se govori.
U javnosti je godinama poznato da su brojne američke političke i poslovne elite bile u kontaktu sa Džefrijem Epstinom. Među imenima koja su se pominjala u kontekstu letova njegovim avionom ili društvenih veza nalaze se i bivši predsjednici i aktuelni politički lideri, uključujući Donalda Trampa i Bila Klintona. Nijedna Epstinova žrtva nije pravno optužila pomenute političare za krivična djela, ali sama činjenica bliskih društvenih kontakata sa osuđenim seksualnim prestupnikom ostaje moralno opterećujuća.
Kada politički vrh države koja vodi vojnu intervenciju nosi takvu sjenku, postavlja se pitanje sa koje moralne tačke se govori o „oslobađanju drugih“.
Zapadne sile decenijama oblikuju globalnu politiku, često pod zastavom univerzalnih vrijednosti. Ipak, istorija intervencija od Iraka do Libije pokazuje da iza retorike nerijetko stoje geopolitički interesi, kontrola energetskih resursa i strateško pozicioniranje.
Iran je država sa višemilenijumskom istorijom, složenim političkim sistemom i unutrašnjim kontradikcijama. Kao i mnoge druge zemlje, podložna je kritikama. Ali pitanje nije da li je neka država idealna, već da li međunarodni poredak dopušta vojnu silu kao sredstvo političke korekcije.
Dodatnu zabrinutost izaziva retorika koja savremene sukobe predstavlja kao „odbranu judeo-hrišćanskih vrijednosti“. Takav narativ lako prelazi u civilizacijski diskurs podjela, u kojem se politika pretvara u ideološki sukob identiteta. Istorija Evrope nas je naučila koliko je opasno kada se političke ambicije predstavljaju kao moralna misija.
Svijet danas ne pati od manjka moralnih deklaracija, već od manjka dosljednosti. Ako se suverenitet brani selektivno, ako se međunarodno pravo primjenjuje samo kada odgovara moćnima, onda je legitimno postaviti pitanje da li govorimo o vrijednostima ili o interesima.
U vremenu kada civilne žrtve postaju statistika, jedina moralna superiornost koja ima smisla jeste dosljednost u primjeni prava i zaštiti života, bez obzira na to o kojoj se državi radi.
